Ontvangen op 8 oktober:

Al jaren ontvangen wij per e-mail regelmatig berichten van burgers en belangengroeperingen waarin zij, onder verwijzing naar allerlei rapporten en adviezen, waarschuwen voor de gevaren van elektromagnetische straling. Wij hebben ons altijd op het standpunt gesteld dat niet objectief-wetenschappelijk is aangetoond dat elektromagnetische straling een negatief effect heeft op de gezondheid zolang de door de rijksoverheid vastgestelde “blootstellingslimieten” maar niet worden overschreden.

Op 16 juli 2019 heeft het ministerie van Economische Zaken en Klimaat het concept wetsvoorstel Implementatie Telecomcode in de Telecomwet 1998 ter visie gelegd. Een belangrijk onderdeel daarvan is dat overheidsinstanties moeten instemmen met redelijke verzoeken van aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken en -diensten c.q. verzoeken afkomstig van aanbieders van bijbehorende faciliteiten. Dit impliceert dat gemeenten binnen hun eigen gemeentegrenzen weinig of geen zeggenschap meer hebben over het wel of niet, onder welke voorwaarden en waar realiseren van telecommunicatienetwerken. Gezien de voor de deur staande ingrijpende implementatie van een landelijk dekkend 5G netwerk leidt een en ander bij gemeenten en burgers tot bezorgdheid. Deze ongerustheid heeft eerst en vooral betrekking op de gevreesde gezondheidseffecten van 5G. Daarnaast roept de wet andere belangrijke vragen op.

Aan de ter visie legging van de wet was een internetconsultatie verbonden. Tot 9 september jl. kon iedereen zijn mening over het wetsvoorstel aan de minister kenbaar maken. Daarvan hebben veel burgers, instanties en overheden gebruik gemaakt. Ook hebben een aantal verontruste burgers per e-mail gemeenten opgeroepen via de internetconsultatie de minister te laten weten dat de gemeente bezwaren heeft tegen het wetsvoorstel en/of de gemeente alvast aansprakelijk gesteld voor (gezondheids-)schade die ontstaat mocht de gemeente medewerking verlenen aan de ontwikkelingen die door de wetswijziging mogelijk worden gemaakt.
Onder meer het college van de gemeente Maastricht heeft in een uitgebreide brief van 5 september 2019 op het wetsvoorstel gereageerd (zie bijlage). De bijzondere aandacht van de gemeente Maastricht was overigens waarschijnlijk ook deels het gevolg van het feit dat op het grondgebied van die gemeente een proefopstelling 5G werd gerealiseerd zonder dat de gemeente daar op voorhand van in kennis was gesteld.

Uw agendacommissie heeft in haar vergadering van 16 september 2019 ons college gevraagd een raadsmededeling op te stellen over hoe het college aankijkt tegen de ingekomen brieven, de eventuele gezondheidsrisico’s van 5G en wat de beleidsvrijheid van de gemeente is bij de implementatie van het 5G netwerk.

Standpunt minister voor Medische Zorg en Sport.
De minister voor Medische Zorg en Sport heeft de Tweede Kamer bij brief van 16 april 2019 (zie bijlage) geïnformeerd over de mogelijke gezondheidsrisico’s van 5G. In de brief staat onder meer het volgende:

Het is belangrijk dat de leefomgeving van mensen gezond en veilig is en ook als zodanig wordt ervaren. Het kabinet heeft sinds 2006 ruim 16 miljoen euro geïnvesteerd in wetenschappelijke onderzoeken om te achterhalen of er gezondheidsrisico’s optreden door aanwezigheid van Elektro Magnetische Velden (verder EMV). Uit alle inmiddels afgeronde onderzoeken en de Gezondheidsraadadviezen waarin alle literatuur is meegenomen, blijkt echter dat er geen aanwijzingen hiervoor zijn, zolang de blootstelling beneden de door een internationale adviescommissie opgestelde blootstellingslimieten blijft. Dat geldt ook na introductie van het 5G-netwerk. Het Agentschap Telecom zal toezicht (blijven) houden op de naleving van de blootstellingslimieten. Daarnaast blijft het kabinet de nieuwste wetenschappelijke resultaten op de voet volgen. Zo worden de komende jaren meer onderzoeksresultaten verwacht, bijvoorbeeld van het Europese onderzoeksproject COSMOS, waaraan enkele honderdduizenden mensen deelnemen. In het “Kennisplatform EMV” werken RIVM, TNO, DNV GL, GGD GHOR Nederland, Agentschap Telecom, ZonMw en Milieu Centraal samen om wetenschap te duiden en kennis te ontsluiten voor burgers, werknemers en lagere overheden.

Ontwikkeling bezien vanuit verschillende invalshoeken.
In bovengenoemde brief van de gemeente Maastricht wordt het wetsvoorstel vanuit 10 voor een gemeente en/of haar inwoners relevante invalshoeken beoordeeld. De brief bevat een goede inventarisatie van de kanttekeningen en mogelijke risico’s die het wetsvoorstel in zijn huidige vorm voor gemeenten en haar inwoners met zich meebrengt.

1. Volksgezondheid.
Het is een feit dat (nog steeds) niet wetenschappelijk is aangetoond dat 5G schadelijk is voor de gezondheid. Over de conclusie die daaraan moet worden verbonden bestaan grofweg twee meningen: De ene groep wetenschappers stelt zich op het standpunt dat de onderzoeken naar schadelijkheid tot nu toe niet relevant en/of afdoende zijn geweest, onder meer omdat die vooral zijn gedaan door techneuten. Op met name medisch-biologisch vlak is tot op heden volgens hen nog onvoldoende onderzoek verricht. De andere groep wetenschappers (meerderheid) stelt dat wel voldoende relevant onderzoek heeft plaatsgevonden, dat daaruit niet is gebleken dat 5G schadelijk is en dat het nu eenmaal niet mogelijk is met 100% zekerheid aan te tonen dat iets veilig is.

Als het gaat om het volksgezondheidsaspect van 5G vraagt de VNG in haar brief van 27 juni 2019 aan de woordvoerders economische zaken van de Tweede Kamer slechts aandacht voor een zo duidelijk mogelijk communicatie en voorlichting vooraf over de gezondheidsaspecten. Zij wijst er daarbij op dat de uitrol van UMTS 15 jaar geleden veel vertraging heeft opgelopen als gevolg van onvoldoende voorafgaande communicatie en voorlichting, zodat in de samenleving veel vragen ontstonden over de gezondheidsrisico’s daarvan. Dit wil de VNG voorkomen bij de uitrol van 5G, waarvan zij een groot voorstander is. Kennelijk maakt de VNG zich absoluut geen zorgen over de mogelijke gezondheidsrisico’s van 5G.

Met de RIVM en de GGD Noord en Oost Gelderland heeft telefonisch overleg plaatsgevonden om het standpunt van die organisaties met betrekking tot de gezondheidsrisico’s van 5G te vernemen. Beiden gaven aan dat RIVM en GGD GHOR Nederland in het Kennisplatform Elektromagnetische Velden en Gezondheid (Kennisplatform EMV) samenwerken met TNO, DNV GL (onder meer inhoudelijk expert voor bedrijven in de energiewaardeketen), Agentschap Telecom, ZonMW (Nederlandse Organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie), Milieu Centraal en de Gezondheidsraad (adviserende functie). De standpunten die het Kennisplatform uitdraagt in zijn publicaties worden verondersteld ook de standpunten van de daaraan deelnemende organisaties te zijn. Het Kennisplatform stelt onder meer dat het nog niet duidelijk is of door 5G de blootstelling aan elektromagnetische velden zal toenemen omdat 5G nog nergens op grote schaal wordt toegepast. In ieder geval moet de totale blootstelling aan elektromagnetische velden ook na de introductie van 5G onder de blootstellingslimieten blijven. Bij blootstelling aan zendsignalen die lager zijn dan de blootstellingslimieten is in wetenschappelijke onderzoek geen bewijs gevonden voor mogelijke gezondheidseffecten. In die onderzoeken is gekeken naar het mogelijk ontstaan van hersentumoren en schade aan het DNA. Ook is gekeken naar mogelijke effecten op zintuigen, hersenen, het zenuwstelsel, hart- en bloedvaten, hormonen, het afweersysteem, de vruchtbaarheid en effecten tijdens de zwangerschap.
Er zijn wel aanwijzingen gevonden voor een verhoogde kans op twee soorten hersentumoren bij veelvuldig en langdurig gebruik van een mobiele telefoon. Daarom heeft de WHO de straling van mobiele telefoons in 2011 aangemerkt als “mogelijk kankerverwekkend”. Echter kan niet worden uitgesloten dat die aanwijzingen het gevolg zijn van toeval, vertekening of andere oorzaken. Het is niet uitgesloten dat in de toekomst gezondheidseffecten worden gevonden die optreden onder het niveau van de blootstellingslimieten. Hierbij kijkt men vooral naar mogelijke effecten van blootstelling op lange termijn. Wel staat vast dat in de loop der jaren de zendsignalen van mobiele telefoons minder sterk zijn geworden. Daardoor is de blootstelling aan elektromagnetische velden in de loop der jaren lager geworden.

2. Vergunningen / welstand.
De uitrol van 5G gaat gepaard met een grote toename van antennes. Het gaat dan niet om de grote 4G-masten die nu op daken en langs snelwegen staan. Deze zullen voorlopig niet verdwijnen maar er zullen vermoedelijk ook niet veel van zulke giganten bij komen. De ‘masten’ voor 5G zijn veel kleiner en zullen meer op kastjes (zgn. “Small cells” gelijkend op pizzadozen) lijken. Dat er meer kleine kastjes komen, komt doordat de frequentie van 5G flink hoger ligt. Hierdoor kan de elektromagnetische straling nog minder dan bij 4G ‘de hoek om’. Anders gezegd: het 5G signaal verzwakt / de verbinding wordt minder snel naarmate er zich meer obstakels bevinden tussen de 5G-zender en de ontvanger. Onduidelijk is of de gemeente te zijner tijd invloed heeft op de verschijningsvorm, locatie en aantallen per locatie van de 5G voorzieningen met andere woorden of de gemeente “redelijke eisen van welstand” kan stellen zodat beeldvervuiling van de openbare ruimte door de gemeente kan worden voorkomen.

3. Beheer en onderhoud.
Het wetsvoorstel Implementatie Telecomcode in de Telecomwet 1998 maakt het mogelijk dat publieke infrastructuur op grote schaal door providers en andere derden zullen worden voorzien van Small Cells of andere voorzieningen die nodig zijn voor het nieuwe 5G netwerk. Het risico bestaat dat de Small Cells de gebruiksmogelijkheden van de publieke infrastructuur beperken, deze beschadigen of moeilijker te onderhouden maken. Onduidelijk is wie dan voor de extra kosten opdraait. Bij verwijdering van de Small Cells is het onduidelijk of de providers verplicht zijn het infrastructurele bouwwerk volledig in de oude toestand terug te brengen.

4. Uitvoering.
De uitrol van het 5G netwerk gaat op korte termijn plaatsvinden en is in feite al begonnen (proefopstellingen). (Gemeentelijke) medewerking hieraan vergt naar verwachting een grote hoeveelheid mankracht om een en ander in goede banen te leiden (vergunningverlening, beheer, aanleg kabels en leidingen, coördinatie, afstemming disciplines enz.). Om een en ander goed te laten verlopen is het belangrijk dat de opdrachtgevers een gecoördineerde planning voor de realisatie en een communicatieplan ter goedkeuring aan de gemeente voorleggen en tevens voorzien in een adequate klachtenafhandeling.

5. Vervreemding gebouw of voorziening.
Het wetsvoorstel voorziet in een gedoogplicht met betrekking tot “onder zeggenschap van de overheid staande” publieke infrastructuur. De vraag is in hoeverre deze gedoogplicht de gemeente te zijner tijd beperkt, bijvoorbeeld bij vervreemding van publieke gebouwen of voorzieningen, en of die gedoogplicht de afspraken die de gemeente met derden (bijvoorbeeld over reclame) heeft gemaakt ten aanzien van het infrastructurele werk of gebouw kan belemmeren of doorkruisen.

6. Energievoorziening apparaat.
Onduidelijk is of 5G voorzieningen te zijner tijd op het energienet van een openbaar gebouw of voorziening moeten worden aangesloten en, zo ja, of het bestaande energienet daartoe volstaat.

7. Ecologie.
Is voldoende aannemelijk dat flora en fauna geen nadeel ondervinden van de Small Cells?

8. Verstoring verkeersvoorzieningen.
Verkeersregelinstallaties, openbare verlichting en veel andere publieke voorzieningen werken ook elektronisch. Staat vast dat 5G de werking van dergelijke voorzieningen niet beïnvloedt?

9. Juridisch.
Kan een gemeente waarin te zijner tijd de dekking niet wordt gehaald vanwege de uitvoering van haar eigen gemeentelijk beleid verantwoordelijk worden gesteld voor de ontoereikende werking van 5G en de privacy van de data die worden verzonden.

10. Financiën.
De uitrol van 5G is primair een commerciële activiteit en de gemeente moet daarom de kosten die zij daardoor verplicht is te maken kunnen verhalen. Ook moet het voor de gemeente mogelijk zijn een recht te heffen voor het in gebruik geven van locaties. Onduidelijk is of die mogelijkheden er zijn.
Handvest 5G.
Op 20 september 2019 hebben wij een brief ontvangen van Eurofiber over het Handvest 5G Eurofiber is marktleider in de grootzakelijk markt en publiek sector van hoogwaardige infrastructuur. In de brief wordt de gemeente geïnformeerd over het handvest dat telecomproviders (o.m. KPN en Vodafone), het bedrijfsleven (o.m. Huawei, Ericsson, Nokia), belangenorganisaties (o.m. Nederland ICT, VNG), kennisinstellingen (onder meer TNO), en nationale (ministeries van Economische zaken en Klimaat en Infrastructuur en Waterstaat) en lokale overheden (gemeenten Den Haag, Eindhoven, Groningen) hebben opgesteld. In het handvest geven de deelnemende partijen elkaar het commitment om samen te werken aan de (voorbereidingen van de) uitrol van 5G. In het handvest wordt met name het economisch belang van een spoedige uitrol van 5G benadrukt. Ter informatie is het Handvest 5G bijgesloten.

Standpunt college
Het college vindt de procedure die het voorstel tot wetswijziging doorloopt zorgvuldig en vertrouwt erop dat de nationale wetgever met inachtneming van de adviezen van deskundigen, waaronder de VNG en de aan het Kennisplatform EMV deelnemende partijen, tot een in alle opzichten verantwoorde definitieve wetswijziging komt. Het college bepaalt ten aanzien van (onder meer) de 10 verschillende invalshoeken/deelonderwerpen zijn standpunt en de naar aanleiding daarvan te ondernemen actie als de wijziging van de Telecomwet 1998 in werking is getreden en duidelijk is welke beleidsvrijheid die wet de gemeenten na de wijziging biedt.

Vervolgstappen.
In antwoord op de e-mails over 5G die wij al hebben en nog zullen ontvangen van (verontruste) burgers en belangenorganisaties sturen wij hen deze raadsmededeling toe.

Opvallende stelling:
Het is een feit dat (nog steeds) niet wetenschappelijk is aangetoond dat 5G schadelijk is voor de gezondheid. Eerst ook onderzoek gewenst, waar om gevraagd is

Met de RIVM en de GGD Noord en Oost Gelderland heeft telefonisch overleg plaatsgevonden om het standpunt van die organisaties met betrekking tot de gezondheidsrisico’s van 5G te vernemen. Beiden gaven aan dat RIVM en GGD GHOR Nederland in het Kennisplatform Elektromagnetische Velden en Gezondheid (Kennisplatform EMV) samenwerken met TNO, DNV GL (onder meer inhoudelijk expert voor bedrijven in de energiewaardeketen), Agentschap Telecom, ZonMW (Nederlandse Organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie), Milieu Centraal en de Gezondheidsraad (adviserende functie). Ik mis de onafhankelijke onderzoekers

Bij blootstelling aan zendsignalen die lager zijn dan de blootstellingslimieten is in wetenschappelijke onderzoek geen bewijs gevonden voor mogelijke gezondheidseffecten. In die onderzoeken is gekeken naar het mogelijk ontstaan van hersentumoren en schade aan het DNA. Ook is gekeken naar mogelijke effecten op zintuigen, hersenen, het zenuwstelsel, hart- en bloedvaten, hormonen, het afweersysteem, de vruchtbaarheid en effecten tijdens de zwangerschap. En deze 60 onderzoeken uit 2019 dan: https://www.stopumts.nl/doc.php/Onderzoeken/.