In 2002 is het Nationale Antennebeleid gesloten tussen de Rijksoverheid, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de organisaties die een draadloos telefoonnetwerk beheren (providers of telecomaanbieders). Een onderdeel van het Nationaal Antennebeleid is het Antenneconvenant. In 2011 is er het advies van de WHO (World Health Organization) voor de Europese lidstaten (waaronder Nederland), om het voorzorgsprincipe toe te passen in het Antenneconvenant. De onrust in 2018 over straling bij antennes voor de mobiele communicatie, is groot bij burgers en verschillende gemeenten gaan tot toepassing van het voorzorgsprincipe en willen zo een stukje onrust weghalen bij hun inwoners.

Het Nationaal Antennebeleid
Omdat er steeds meer behoefte komt aan het gebruik van draadloze communicatie, waar antennemasten voor nodig zijn, zijn erin 2002 afspraken gemaakt door de Rijksoverheid, de Vereniging van Nederlandse gemeenten en de toenmalige telecomaanbieders (providers). Draadloze communicatie zoals bijvoorbeeld bij de:
• mobiele telefoons;
• draadloze babyfoons;
• wifi;
• nieuwe nog te ontwikkelen apparatuur die draadloos met elkaar ‘communiceren’.

De antennes (kleine of grote zendmasten) zijn nodig om de data (radiogolven) te ontvangen vanaf o.a. de mobiel, laptop of tablet om te zetten en door te sturen naar het opgeven adres. Deze radiogolven of elektromagnetische velden (in de volksmond straling) waar de data op gedragen wordt, is onzichtbaar, reukloos en onhoorbaar.

Het Antenneconvenant
De afspraken tussen het Ministerie van Economische Zaken (EZ), Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) namens de overheid, de Vereniging Nederlandse Gemeenten en providers, zijn vastgelegd in het Antenneconvenant. Het eerste antenneconvenant is van 2002 en is in 2010 aangepast , omdat er nieuwe providers op de markt kwamen. De providers zijn vertegenwoordigd in Monet (een vereniging die namens de providers de plaatsing van antennes afstemt met de overheid). De afspraken uit 2002 worden in het aangepaste Antenneconvenant, versoepeld. De weerstand in de bevolking wordt namelijk steeds groter bij het plaatsen van een antennemast of zendmast en daarom is er de vergunningsvrije antennemast ingesteld. Antennemasten die kleiner dan 5 meter zijn kunnen vergunningsvrij geplaatst worden. Wel moeten ze getoetst worden aan het bestemmingsplan van de gemeente en de toestemming hebben van meer dan de helft van de bewoners, wanneer de mast op een huurcomplex gepland is. Gemeenten zijn formeel geen partij in dit Antenneconvenant, maar kunnen wel beperkte eisen stellen.

Het voorzorgsprincipe toepassen
In 2011 krijgen alle lidstaten van de WHO (World Health Organization) een advies om:
• het voorzorgsprincipe toe te passen, vooral denkend aan de kwetsbare groepen als jongeren en kinderen;
• de stralingsbelasting voor de bevolking te verlagen;
• de blootstellingslimieten te verlagen;
• het toelaten van GSM’s, DECT-telefoons en wifi in klaslokalen niet toe te staan;
• het meer preventief te werk gaan bij het beoordelen van gezondheidsrisico’s.

Wat is het voorzorgsprincipe
Het voorzorgsprincipe is een internationale afspraak die is gemaakt tijdens de milieuconferenties in Rio de Janeiro, de zogeheten Rio Declaration (1992). Het voorzorgsprincipe wordt toegepast wanneer er wetenschappelijk geen consensus is over het gebruik van nieuwe technieken die worden geïmplanteerd in het dagelijks leven. Het is een soort van: voorzichtig zijn met nieuwe toepassingen. Bij de toepassing van de draadloze technieken had dit voorzorgsprincipe in werking kunnen treden voordat er een tot een totale implantatie van antennes en zendmasten in het dagelijks leven geïmplanteerd werd. Bij deze toepassing van de massaal toegenomen elektromagnetische velden (straling) in het milieu staan wetenschappers in 2018 lijnrecht tegenover elkaar. De helft van de wetenschappers waarschuwt dat het de gezondheid van mensen ernstig aantast en de andere helft zegt dat er bij mobiel gebruik, niets aan de hand is (waar het advies van de Gezondheidsraad op gebaseerd is). Juist in dit geval had het voorzorgsprincipe in werking kunnen treden en een afspraak kunnen zijn in het Antenneconvenant. Het voorzorgsprincipe in Rio de Janeiro is namelijk ontstaan uit het feit dat overheden in het verleden te laat ingrepen en uit het feit dat: een goede voorzorg geen nazorg nodig heeft voor later.

Veilige afstand
De veilige afstand voor de mens van de zendmast af is, volgens het Antenneconvenant, drie meter. Dit omdat de elektromagnetische straling een thermisch effect (opwarmingseffect) kan geven aan een mensenlichaam. De elektromagnetische energie van de radio-en microgolven, die nodig zijn voor de draadloze communicatie, worden in een lichaam omgezet in warmte. Aangezien de antennemasten na 2015 steeds sterker worden (4G, 4G+ en 5G) geldt de drie meter niet meer. Om een veilige afstand voor mensen vast te stellen, beveelt de Gezondheidsraad in Nederland sinds 2015 aan de veilige afstand van de betreffende antennemast, op te zoeken in het Antenneregister, waarbij de gegevens van de antennes ook de veilige afstand wordt vermeld. Buiten dit gebied is het veilig, zegt de Gezondheidsraad. Het besluit van de Gezondheidsraad is gebaseerd op wetenschappers die zeggen dat de antennemasten veilig zijn en alleen een thermisch effect kunnen geven waar tegenover staat dat er wetenschappers zijn die wél uitgaan van een niet-thermische (biologische) effecten.

Thermisch effect
In Nederland wordt het advies van de WHO niet toegepast in het Nationaal Antennebeleid. De reden is dat alleen een thermisch effect bewezen is en dat hier maatregelen voor genomen zijn. Het menselijk lichaam kan sterk opwarmen waardoor er schade kan optreden aan het DNA en zo lichaamsfuncties kunnen ontregelen. Een maatregel is dat de ICNIRP (de Internationale Commissie voor stralingsbescherming) op basis van wetenschappelijke gegevens, heeft vastgesteld dat de thermische waarde bij mobiel gebruik, de lichaamstemperatuur niet meer dan een graad Celsius mag oplopen: de SAR waarde (specifieke absorptietempo of -ratio). Is de SAR waarde hoger dan kunnen er gezondheidsproblemen ontstaan. Er is volgens de Gezondheidsraad geen bewijs dat er een biologisch of niet-thermisch effect optreed.

Onrust gebaseerd op veel publicaties van schade aan de gezondheid
Veel wetenschappelijke peerreviewed onderzoeken wijzen op niet alleen een thermisch effect maar ook op een niet-thermisch of biologisch effect, veroorzaakt door de elektromagnetische velden van alle draadloze apparaten. Het geeft onrust onder de bevolking. De burgers willen draadloos werken maar niet de antennes of zendmasten ín het dorp. Het liefst op afstand van de huizen want misschien hebben de wetenschappers die waarschuwen wel gelijk? Dus tóch het advies uit 2011 opvolgen van de WHO. Want hoe verder weg de antennes of zendmast hoe minder de stralingsbelasting. Liever laat dan nooit, maar laat het voorzorgsprincipe ingaan.

Gemeenten en het voorzorgsprincipe
Doordat er geen wetenschappelijke consensus bestaat en mensen ongerust zijn over de nieuwste technieken en hun toegenomen stralingsbelasting (4G, 4G+, 5G IoT), zijn er gemeenten die overgaan tot toepassing van de het voorzorgsprincipe en veel gemeenten die overwegen om het voorzorgsprincipe toe te passen. In 2016 zijn in Nederland gemeenten overgegaan tot handhaving van het voorzorgsbeginsel. De afstand van een zendmast met antennes ten opzichte van bebouwing mag niet kleiner zijn dan 400 meter afstand en de stralingsdichtheid moet minder dan 10 microwatt per vierkante meter zijn.

Behoefte versus onrust
Het plaatsen van antennes voor mobiele telefonie voldoet, volgens het Antenneconvenant aan de maatschappelijke behoefte, om overal mobiel bereik te hebben. Maar hoe meer antennes en zendmasten, hoe groter de onrust bij burgers wordt. Veel klachten van mensen die rondom een zendmast wonen, geven veel gezondheidsvragen. Vragen als:
• Hebben onze slaapproblemen met het draadloos gebruik te maken;
• Hoe kan het dat er veel mensen in de buurt van een zendmast kanker hebben;
• Is het toeval dat veel mensen depressief met suïcide neigingen zijn die wonen in de buurt van een zendmast;
• Hoe kan het dat zoveel bewoners een burn-out hebben, waar een zendmast in het dorp of stad staat.

Zendmast anders
Zendmast Anders is een werkgroep van bewoners uit Heeg (gemeente Súdwest-Fryslând) en is opgericht in 2016. Het aantal ziektegevallen in het dorp is hoog en veel mensen hebben, door de consensus van de wetenschap, het gevoel: waar rook is, is vuur. De zendmasten die in het dorp staan zorgen voor een goed bereik maar kunnen die niet verder weg? Staan de masten niet te dicht bij de huizen? Is dát de oorzaak van de ziekten? Het doel is het vinden van een duurzame oplossing voor de zendmasten in Heeg mét behoud van de mobiele bereikbaarheid voor inwoners. De bewoners van Heeg willen niet wachten tot de Nederlandse overheid het beleid en de normen van het Nationaal Antennebeleid aanpassen. Ze vinden dat er meer dan genoeg peerreviewed wetenschappelijke publicaties zijn en dat dit de aanleiding moet zijn om het voorzorgsprincipe toe te passen.

Motie Antennebeleid herzien
Na de oprichting en het inlezen van alle peerreviewed wetenschappelijk onderzoek, was er de mogelijkheid voor iedereen, om een petitie te ondertekenen. De petitie ‘geen zendmast in de dorpskern van Heeg’ is ondertekend door veel inwoners uit het dorp en is door de werkgroep aangeboden aan de gemeente. De inwoners willen vanuit het voorzorgprincipe, de afstand tussen de zendmast en de bewoning veel groter hebben. De bestaande masten in het dorp zijn onacceptabel. Masten die staan naast een:
• Verzorgingstehuis;
• Gezondheidscentrum;
• Peuterspeelzaal;
• Kinderdagverblijf.

De gemeente moet haar zorgplicht nakomen en het huidige Antennebeleid herzien, vinden de burgers uit Heeg.

Motie aangenomen
De raadsleden van de gemeente Súdwest-Fryslând, hebben in 2017 de motie unaniem aangenomen. Het doel is om tot een nieuw antennebeleid te komen waarbij het voorzorgsprincipe gehanteerd wordt en er geen zendmasten geplaatst worden nabij bewoning, maar op 500 meter afstand en met minimale stralingsbelasting voor mens en milieu en toch een goede mobiele bereikbaarheid.

Antenne Blauwhuis
Blauwhuis is eveneens als Heeg, een dorp in de gemeente Súdwest-Frylând. Het voornemen van de KPN was om een mast te willen plaatsen op 200 meter afstand van een basisschool en een voetbalveld en is de reden waardoor in 2017 de werkgroep Antenne Blauwhuis is opgericht. Ook Antenne Blauwhuis wil het voorzorgsprincipe laten gelden.

Andere gemeenten
Ook in andere gemeenten zijn er lokale initiatieven van inwoners tegen de plaatsing van zendmasten dicht bij bebouwing, waar gemeenten gehoor aan geven. In Utrecht is in 2017 een motie aangenomen door de raadsleden dat er een oplossing moet komen voor de problemen van bewoners veroorzaakt door de zendmast op een kerktoren in Lombok. In Haarlo (GLD) kunnen de inwoners, na protesten dat de geplande mast in het dorp zou komen, in 2018 kiezen voor drie locaties. In Haarlem heeft op 29 november 2017 een voorlichtingsbijeenkomst plaatsgehad rondom het thema elektromagnetische velden (straling) van zendmasten en mogelijke gezondheidseffecten voor inwoners. Deze werd door de gemeente georganiseerd op initiatief van de politieke partij. In Aalten (GLD) heeft een nog te bouwen antennemast, met behulp van de GGD, een andere plek gekregen omdat deze tegenover een al stralingsgevoelig iemand gepland was.

Bronnen en referenties
• https://www.stopumts.nl/doc.php/Juridische%20Informatie/11180/antennebeleid_op_basis_van_voorzorgsprincipe
• http://www.un.org/documents/ga/conf151/aconf15126-1annex1.htm
• https://www.antennebureau.nl/onderwerpen/plaatsing-antennes/antenneconvenant
• https://www.antennebureau.nl/onderwerpen/plaatsing-antennes/nationaal-antennebeleid
• https://www.antennebureau.nl/onderwerpen/algemeen/antenneregister
• https://www.nemokennislink.nl/publicaties/zwakke-signalen-in-gsm-discussie/
• http://stralingsarmvlaanderen.org/resources/De-biologische-effecten-van-zwakke-elektromagnetische-velden-Dr.-Andrew-Goldsworthy-2012.pdf
• https://www.electrohealth.nl/eu-rapport-jean-huss-commissie-voor-milieu-landbouw-en-regionale-zaken/?c=392e40eaa002
• http://www.antenneregister.nl/Html5Viewer_Antenneregister/Index.html?viewer=antenneregister