Wanneer moet een kind een smartphone krijgen? ‘Durf tegen de stroom in te gaan is een boek van Thijs Launspach. Thijs Launspach is psycholoog en stressexpert

De weg naar volwassenheid zit vol met uitdagingen. Kinderen van nu hebben daar een wegversperring bij gekregen met een ongekende aantrekkingskracht: de smartphone met al zijn afleidingen. Psycholoog Thijs Launspach Thijs Launspach is psycholoog en stressexpert en werkte samen met een inspirerende groep ouders die zich realiseren dat als gewacht moet worden op wetgeving tegen smartphones en sociale media gebruik voor kinderen, het te laat is.
Het kinderbrein en de smartphone is geen gelukkige combinatie. Zo’ n smartphone is voor volwassenen al flink verslavend, maar voor kinderen helemaal. Kinderen kunnen namelijk nog moeilijker weerstand bieden tegen de eindeloze stroom aan aantrekkelijke content, notificaties en de mogelijkheid om eindeloos door te scrollen.

Dat ligt niet aan hen, dat is omdat het opgroeiende brein nog bezig is om allerlei hersengebieden te ontwikkelen die nodig zijn om gezond om te gaan met de technologie. Zet een opgroeiend kind voor een snoeppot en je weet het: impulsen beheersen is op die leeftijd moeilijk. Laat staan de snoeppot laten staan.

Kinderen in Nederland krijgen meestal rond hun negende een eigen smartphone maar sommige kinderen hebben er al veel eerder eentje. Hebben ze zo’ n apparaat eenmaal gekregen, dan speelt het vaak een enorm belangrijke rol in hun leven. Het is geen uitzondering voor Nederlandse kinderen en jongeren om dagelijks vijf à zes uur met hun telefoon bezig te zijn en soms zelfs meer.

Hun aandacht wordt vooral vastgehouden door sociale media, korte videocontent en verslavende actievolle games zoals Roblox, Brawl Stars en Minecraf. De (mogelijke) gevolgen zijn niet mals: ze slapen minder, concentreren zich slechter, bewegen minder, krijgen last van hun ogen en nek, spelen minder buiten en hebben minder contact in de echte wereld. En ja, helaas raken sommige van hen er depri, angstig of afgestompt van.

Elektromagnetische velden
De mobiele telefoon werkt met elektromagnetische velden, ook wel radiogolven genoemd, om draadloos te communiceren. Ze zenden onzichtbare, reukloze en onhoorbare signalen uit naar de zendmast (4 en 5G) en ontvangt signalen van de mast terug. Elektromagnetische velden worden vaak aangeduid als straling. Deze straling wordt uitgewisseld tussen het mobiele apparaat en de dichtstbijzijnde zendmast. Om dit proces goed te laten werken, is het dus noodzakelijk om zendmasten in de buurt te hebben.

Wat zegt de wetenschap?
Alle mobiele telefoons en zendmasten moeten aan veiligheidseisen (productstandaarden) voldoen voordat ze in Nederland verkocht of gebruikt worden aan de zogeheten blootstellingslimieten voor elektromagnetische velden. Blootstellingslimieten die gezondheidseffecten bij mensen moet voorkomen. Een blootstellinglimiet geeft bijvoorbeeld aan hoe sterk een elektromagnetisch veld van een apparaat maximaal mag zijn. Zendsignalen die sterker zijn dan deze blootstellingslimieten kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid, ze kunnen lichaamsdelen opwarmen. Bij hoge blootstelling leidt overmatige opwarming tot schade aan het oog, uitdroging en hittestress. Apparaten die in Europa verkocht worden aan consumenten, mogen daarom geen velden produceren die deze blootstellingslimieten overschrijden.

Geen wettelijke eisen voor blootstelling
In Nederland zijn er geen directe wettelijke eisen voor de blootstelling van mensen aan elektrische en magnetische velden. Wel verlangt de Warenwet dat alle elektrische apparaten zoals stofzuigers en mobiele telefoons veilig moeten zijn. Om aan te tonen dat deze apparatuur veilig is, hanteert de industrie de blootstellingslimieten zoals die beschreven zijn in de Europese normen. Producten met een CE-markering voldoen aan deze normen. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), die valt onder het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, heeft de wettelijke taak dit te controleren voor radioapparatuur en antennemasten. 

Limieten voorkomen schade aan gezondheid
Als elektromagnetische velden sterk genoeg zijn, kunnen ze wel op andere manieren invloed hebben op een lichaam. Wat voor invloed dat is, hangt af van de frequentie van het veld. Sterke velden met een lage frequentie kunnen zintuigen of zenuwen prikkelen. Hoogspanningslijnen zijn een voorbeeld van sterke velden met een lage frequentie. In Nederland is nergens een onveilige situatie onder de draden van een hoogspanningslijn. Antennes, zendmasten, wifi en mobiele telefoons veroorzaken velden met een hoge frequentie. Als deze velden sterk genoeg zijn, kan een lichaam daarvan te warm worden. De International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP) heeft daarom grenzen voor de maximale sterkte opgesteld. In Nederland mogen elektromagnetische velden niet boven deze limieten uit komen.

Onderzoek naar de effecten van elektromagnetische velden
Nog niet alle mogelijke gezondheidseffecten van elektromagnetische velden op de lange termijn zijn bekend. Daarom doen verschillende organisaties hier onderzoek naar. Een overzicht van alle onderzoeken en hun resultaten staat op het Kennisplatform Elektromagnetische Velden en Gezondheid.

Wetgeving voor elektromagnetische velden
De Rijksoverheid heeft verschillende regels voor het plaatsen van hoogspanningsmasten en antennes en voor het werken met elektromagnetische velden. Deze regels voorkomen dat burgers en werknemers onnodig worden blootgesteld aan elektromagnetische velden.

Maar kloppen de regels?

Want elektromagnetische straling van antennes kunnen het lichaam opwarmen en klachten over de gezondheid zoals hoofdpijn, slapeloosheid en duizeligheid zijn aangetoond, dus hanteert Nederland, net als de meeste andere Europese landen, de blootstellingslimieten van de ‘International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection’ (ICNIRP). ICNIRP is een onafhankelijke internationale groep wetenschappers die blootstellingslimieten voor elektromagnetische straling opstelt.

De blootstellingslimieten houden rekening met kwetsbare groepen zoals kinderen, zwangere vrouwen, ouderen en zieken. De totale hoeveelheid elektromagnetische straling moet altijd onder de limieten blijven.

Hoe dat is geregeld in Nederland?
Bij blootstelling aan zendsignalen die lager zijn dan de blootstellingslimieten is in wetenschappelijke onderzoek geen bewijs gevonden voor mogelijke gezondheidseffecten. In die onderzoeken is gekeken naar het mogelijk ontstaan van hersentumoren en schade aan het DNA. Ook is gekeken naar mogelijke effecten op zintuigen, hersenen, het zenuwstelsel, hart en bloedvaten, hormonen, het afweersysteem, de Antennesignalen van zendmasten, mobiele telefoons en draadloos internet zijn overal om ons heen. Inspecteurs van Agentschap Telecom (sinds 1 januari 2023 heet dit de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), meten jaarlijks of de veldsterkte* daarbij niet te hoog is. Ze meten deze veldsterkte of ‘straling’ steekproefsgewijs op verschillende plekken in het land, zoals bij antennes in dorpskernen, stadscentra, sportvelden en bij schoolpleinen.

Niet wachten op wetgeving
Veel ouders realiseerden zich: als we moeten wachten op wetgeving tegen smartphones en sociale media voor kinderen, is het voor onze eigen kinderen al te laat. Ondanks de sociale druk van omgeving en school om het ding wél te geven, besloten ze de komst van de eigen smartphone voor hun kinderen uit te stellen tot minimaal 14 jaar.

Dan maar tegen de stroom in. In je eentje is dat moeilijk, maar samen met andere ouders is het te doen, ontdekten ze. Smartphonevrij opgroeien is al op tweederde van de scholen actief. Er is nu zelfs een boek; Smartphonevrij Opgroeien. We moeten toe naar een nieuwe norm: een kindertijd die niet voortdurend gestoord wordt door de smartphone. Met regelgeving. Met duidelijke gezinsafspraken over schermgebruik. Met volwassenen die het goede voorbeeld geven. En met dappere ouders die het heft in eigen handen nemen en de smartphone voor hun kind uitstellen. Want zoals de ouderbeweging zegt: de jeugd is te belangrijk om op een smartphone weg te scrollen.

https://www.gezondheid.be/artikel/verslaving/1-op-de-2-jongeren-voelt-zich-verslaafd-aan-de-smartphone-27755
https://smartphonevrijopgroeien.nl/
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/straling/vraag-en-antwoord/zijn-elektromagnetische-velden-gevaarlijk-voor-mijn-gezondheid
https://stralingsleed.nl/blog/is-de-incirp-wel-neutraal-zet-niet-iedereen-in-de-straling/