Nederlandse kinderen zijn een stuk minder tevreden met hun leven sinds de smartphone zijn intrede deed, zo bleek laatst uit het grootschalige onderzoek van Health Behaviour in School-aged Children. Het Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) is een vierjaarlijks landelijk en internationaal onderzoek naar de gezondheid, het welzijn en het gedrag van schoolgaande jongeren. In Nederland wordt het uitgevoerd sinds 2001 (en internationaal onder de Wereldgezondheidsorganisatie) door de Universiteit Utrecht, het Trimbos-instituut en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). De nieuwste rapportage is van september 2026 over de meting van 2025.

Het levensgeluk van jongeren holt achteruit. De hoofdverdachte? De smartphone
Ongeveer de helft van de leerlingen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs had al in groep 6 of eerder een eigen smartphone. En 1 op de 3 leerlingen in het voortgezet onderwijs heeft intensief (bijna de hele dag) online contact met anderen via sociale media. Dit is tweemaal zo vaak als op de basisschool. In het voortgezet onderwijs komt intensief online contact vaker voor bij meisjes dan bij jongens. TikTok is het meest gebruikte sociale media platform, gevolgd door Snapchat, terwijl jongens YouTube en Discord *vaker intensief gebruiken.

*Discord is een communicatieplatform waarmee gebruikers via tekst, spraak en video met elkaar in contact kunnen komen.


Minder levensgeluk
Veel onderzoek en deskundigen wijzen erop dat intensief smartphonegebruik samenhangt minder levensgeluk en een lager mentaal welzijn en bij jongeren. Dit kan zich uiten in sombere of angstige gevoelens, snelle irritatie, moeite met concentreren en lichamelijke klachten zoals slecht slapen of vermoeidheid. Studies laten zien dat het verminderen van telefoon- en internetgebruik leidt tot betere slaap, meer focus en hogere levensvoldoening!

Want wat is de afgelopen twintig jaar de meest ingrijpende verandering in het dagelijks leven?
Niets heeft onze ontmoetingen, slaapritme, liefdesleven, winkelgewoontes, nieuwsconsumptie, schoollessen, vakanties, reizen, dinertjes en zelfs onze wc-bezoekjes zó veranderd als de smartphone. Tieners leven zo in een crisis: ze spreken minder met elkaar af, vertonen meer gedragsproblemen en zijn vaker depressief. De meest waarschijnlijke boosdoener? Juist, de smartphone. Want Nederlandse kinderen brengen meer tijd door op hun scherm dan ooit tevoren en zitten gemiddeld vijf uur (!) per dag op hun smartphone. Ruim de helft van de kinderen tussen de 9 en 13 jaar vindt zichzelf dan ook telefoonverslaafd.

Sociale media beloofde de wereld te verbinden
Maar jongeren zijn in het tijdperk van TikTok, Instagram en Facebook ongelukkiger, onzekerder en eenzamer dan voor het tijdperk van de smartphone. Het percentage tieners met emotionele problemen is dan ook bijna verdubbeld. Vooral bij meisjes is deze trend enorm schrijnend. In 2009 rapporteerde 21,4 procent van de meisjes problemen en inmiddels gaat het om een ontstellende 43 procent die last hebben van stemmings- en angststoornissen, psychische aandoeningen waarbij stemmingen of angsten langdurig en ernstig ontregeld zijn en het dagelijks functioneren beheersen. Het lukt het niet meer om te genieten van de dag en dan voel je je vaak de hele dag somber. Je slaapt slecht en je word je niet meer vrolijk van de dingen waar je vroeger blij van werd. Een paar koppen boven nieuwsberichten van het afgelopen jaar zijn dan ook;
-Ongekende daling mentale gezondheid meisjes,
_
Crisis in de jeugdzorg,
-Steeds meer jongeren maken een einde aan hun leven*.

*Zelfdoding is een van de belangrijkste doodsoorzaken onder tieners en twintigers in Nederland en laat over de afgelopen jaren een zorgwekkende stijgende trend zien

15- en 16 jarigen
Het grote internationale PISA-onderzoek (Programme for International Student Assessment) bestudeerde gevoelens van eenzaamheid bij 15- en 16-jarigen in 37 landen tussen 2012 en 2018. In 36 (!) van die landen voelden tieners zich toen al steeds vaker eenzaam. Het risico op zelfverwonding bij tieners die dagelijks meer dan vijf uur doorbrengen op sociale media, is tot wel drie keer zo groot in vergelijking met leeftijdsgenoten die minder naar hun scherm turen.

Nu vooral snelle, visuele sociale media, chat-apps en games zoals: TikTok, Instagram (Reels, verticale video’s die tussen de 15 en 90 seconden duren en Stories, kunnen foto’s of video’s zijn en ze blijven slechts 24 uur staan), Snapchat en Pinterest zijn in trek bij tieners. Een experiment uit 2022 toonde aan dat zelfs één week zonder deze sociale media leidde tot significant gelukkigere deelnemers, met minder symptomen van angst en depressie. Er kunnen weliswaar meerdere oorzaken zijn voor de mentale-gezondheidscrisis onder jongeren: een overvloed aan negatief nieuws, zorgen over klimaatverandering, prestatiedruk op school, scheidingen van ouders… maar waarschijnlijk heeft geen enkele factor hun leven zo drastisch veranderd als schermtijd.

Verban de smartphone omarm de dumphone
-Sinds 1 januari 2024 geldt een mobiele telefoon verbod in de klas op scholen, en het kabinet werkt aan strengere afspraken om telefoons vanaf 1 januari 2027 de hele schooldag op basis- en middelbare scholen te weren
-Artsen, wetenschappers en ouderbewegingen pleiten steeds vaker om een mobiele telefoon te geven zonder smartphone-functies: een dumbphone of startphone diepuur gericht is op bellen, sms’en en soms simpele extra’s zoals FM-radio, een zaklamp of een basiscamera, een eenvoudig te bedienen fototoestel, waarmee je zonder ingewikkelde instellingen direct scherpe foto’s maakt.

Een dumbphone is een eenvoudige mobiele telefoon die vooral bedoeld is om mee te bellen en te sms’ en. Dus zonder uitgebreide apps en de afleiding van een smartphone.

Ook klinken er pleidooien om smartphones te weren uit plekken waar aandacht en gesprek centraal staan, zoals in de Tweede Kamer. Graag ook hele woongebieden!

Goed voorbeeld doet volgen
Wil je een voorbeeld voor je kinderen zijn en de smartphone in je eigen leven ook veel minder gebruiken?
-leg hem uit het zicht: bewaar hem in een andere ruimte of tas,
-zet meldingen uit: schakel pushberichten uit zodat je telefoon minder de aandacht trekt. Pushberichten zijn korte meldingen die een app, website of systeem rechtstreeks op je scherm toont, zelfs als je de app of website op dat moment niet hebt geopend,
-Gebruik een bellen wekker: vervang je smartphone voor een bellen-wekker,

-Stel grenzen in: gebruik schermtijdlimieten om gedachteloos scrollen te stoppen.

De biologische effecten
Naast de thermische effecten die wél erkend worden door het ICNIRP (International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection), veroorzaken de kunstmatig gemaakte straling van alle antenne-installatie ook een biologisch effect wat nog steeds niet wetenschappelijk genoemd wordt. Biologische effecten van straling voor het menselijk lichaam kunnen zijn:
-DNA-schade: gezwellen, kankers en tumoren;
-persoonlijkheidsverandering, verandering in gedrag, afgesloten voelen van buitenwereld, sociale isolatie, depressieve gevoelens, suïcidaal gedrag,
-veranderde eiwitsynthese.
-samenklonteren van rode bloedcellen waardoor er minder zuurstofopname mogelijk is (het ijzer in het bloed wordt magnetisch);
-verandering in de bloeddruk;
-verstoring van het zenuwstelsel;
-toename van vrije radicalen in het lichaam;
-ondermijning van het immuunsysteem;
-verslechtering van de mineraalopname uit voeding;
-verstoring van de cel-stofwisseling.

Bewust van de gevaren
Ironisch genoeg sturen de techgoden in Silicon Valley hun kinderen vaak naar scholen* waar smartphones taboe zijn.  Bill Gates en Steve Jobs lieten hun kroost nauwelijks met de producten spelen die ze zelf hadden ontworpen. Zij waren zich namelijk maar al te bewust van de gevaren.

Het is de hoogste tijd dat de overheid, scholen en ouders gezamenlijk aan de noodrem trekken. Geef onze kinderen hun jeugd terug!

Bronnen;
https://decorrespondent.nl/14753/smartphones-verzieken-de-mentale-gezondheid-van-jongeren-wanneer-grijpen-we-in/29abefc6-6d57-0c15-0ae0-7d5bb4a16008
https://eenvandaag.avrotros.nl/opiniepanel/uitslagen/smartphone-heeft-negatieve-invloed-merken-8-op-de-10-jongeren-lukt-me-niet-om-me-los-te-rukken-164840
file:///C:/Users/Gebruiker/Downloads/HBSC-2025_Gezondheid-en-welzijn-van-jongeren-in-Nederland-1.pdf Health Behaviour in School-aged Children.